DANH PHÁP IUPAC

IUPAC, viết tắt của International Union of Pure and Applied Chemistry (Liên hiệp Hóa học Thuần túy và Ứng dụng Quốc tế) trong tiếng Anh, là một tổ chức phi chính phủ được thành lập năm 1919 bởi các nhà hóa học nhằm mục đích thúc đẩy sự phát triển của khoa học hóa học.
I.

Phân loại chung về danh pháp hợp chất hữu cơ:

Có thể quy tên của các hợp chất hữu cơ về 2 loại cính và 1 loại trung gian:
1.

Danh pháp hệ thống

Là loại danh pháp trong đó mọi bộ phận cấu thành đều có ý nghĩa hệ thống.
VD -tên gọ hexan (C6H14) gồm 2 bộ phận là hẽa- (tiền tố xuất phát từ tiếng Hi Lạp có nghĩa là sáu) và -an (hậu tố nói lên một hidrocacbon no), do đó ta có hẽ(a)+an–>hexan (bỏ bớt 1 trong 2 chữ a liền nhau)

2.

Danh pháp thường

Danh pháp thường hay danh pháp thông thường là loại danh pháp được hình thành dựa theo nguồn gốc tìm ra hoặc theo tính chất bề ngoài (màu sắc, mùi vị …) hoặc một yếu tố khác không có tính hệ thống.
Thí dụ: ure (tiếng Pháp là ure) có nguồn gốc từ urine (tiếng Pháp có nghĩa là nước tiểu) vì ure lần đầu tiên được làm ra từ nước tiểu.

3.

Danh pháp nửa hệ thống hay nửa thông thường

Loại danh pháp này có tính cách trung gian giữa 2 loại trên, vì nó chỉ có một vài yếu tố hệ thống.
Thí dụ: stiren (C6H5-CH=CH2) có nguồn gốc là stirax (tên loại nhựa cây cho ta stiren) và chỉ có hậu tố -en(nói lên sự có mặt của nối đôi C=C) là yếu tố hệ thống.

II-

Phân loại danh pháp IUPAC

Tên của các hợp chất hữu cơ theo IUPC (danh pháp IUPAC) gồm nhiều loại mà đa số là tên hệ thống, chỉ có một số tương đối ít là tên nửa hệ thống và tên thường.
1.

Tên thay thế

Tên thay thế hay là tên thế được tạo nên nhờ thao tác thay thế, tức là thay 1 hay nhiều nguyên tử H ở bộ phận chính gọi là hidrua nền (mạch chính, vòng chính, … ) bằng 1 hay nhiều nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử khác rồi lấy tên của nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử mới thế vào (đuợc nêu tên dưới dạng tiền tố hoặc hậu tố tùy trường hợp, theo những quy tắc nhất định).
Thí dụ:
CH3-CH2-OH
Hidrua nền: etan
Nhóm thế: -OH có tên ở dạng hậu tố -ol
Tên hay thế: etanol

2.

Tên trao đổi

Tên trao đổi được hình thành không bằng thao tác hay thế ng/tử H bằng thao tác trao đổi ng/tử hay nhóm ng/tử khác H của hidrua nền bằng nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử khác
Có 2 loại
a- tên trao đổI ở bộ khung
b- tên trao đổI ở nhóm chức

3.

Tên loại chức hay là tên gốc – chức

Tên loạI chức hay còn gọI là tên gốc – chức được tạo nên bằng thao tác cộng tên của gốc hay nhóm vớI tên của chức hữu cơ.
VD:
CH3-CH2- Br: Etyl bromua
CH3-CO-Cl : Axetyl bromua

4.

Tên dung hợp

Đây là tên của các hợp chất vòng đa ngưng tụ

5.

Tên kết hợp

Đối với các hợp chất hữu cơ chứa đồng thời 1 bộ phận mạch hở có nhóm chức chính và 1 bộ phận mạch vòng, người ta có thể dùng thao tác kết hợp tên của bộ phận mạch hở (được coi là hidrua nền) và tên của hệ vòng, mặc dù để tạo nên hợp chất cần gọi tên ta phải bớt đi 1 số ng/tử H ở chỗ nối
VD:
C6H11-CH2-CH2OH: xiclohexanetanol

6.

Tên cộng

Tên cộng được hình thành bằng thao tác cộng các hợp chất mà không bớt đi nguyên tử hay nhóm nguyên tử nào từ mỗi hợp chất đó.

7.

Tên trừ

Loại này được hình thành từ tên của 1 chất tương tự đã quen biết bằng cách dùng 1 số tiền tố hoặc 1 hậu tố để nói lên sự loại bớt 1 số ng/tử hay nhóm ng/tử

8.

Tên nhân

Tên nhân biểu thị sự tích tụ các cấu trúc nền cương tự nhau, nối với nhau bằng 1 nhóm đa hóa trị đối xứng. Trình tự các bộ phận của tên nhân như sau:
tên nhóm đối xứng+tiền tố chỉ độ bội (đi, tri …)+ tên của cấu trúc nền (vẫn giữ nguyên bằng cách đánh số song dung các dấu phết cho các cấu trúc nền thứ 2, thứ 3)
VD:
C6H5-CH2-C6H5: điphenyl metan

9.

Tên dị vòng theo Hantzsch và Widman

10.

Tên thường và tên nửa hệ thống

IUPAC lưu dùng trong hệ thống tên của IPUAC. Đó là tên của 1 số hidrocacbon mạch hở, mạch vòng, nhóm ( hay gốc hidrocacbon, dẫn xuất hidroxi…)
Các tên loại này chia làm 3 nhóm

a. Nhóm 1 gồm các tên đc dùng khi ko có nhóm thế và khi có nhóm thế ở bất kì vị trí nào
VD: axetilen, etan, benzen, phenol

b. Nhóm 2 gồm các tên được dùng khi không có nhóm thế và khi có nhóm thế ở 1 số vị trí nhất định (thường là ở mạch vòng)
VD: toluene

c. Nhóm 3 gồm các tên chỉ được dùng khi không có nhóm thế
VD: isopentan, neopentan, isopren

About these ads

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 54 other followers

%d bloggers like this: